جلسه 24: چه عواملی باعث دور شدن انسان‌ها از ابلیس می‌شود؟

مروری بر مطالب این جلسه:

عوامل دور کردن ابلیس از دیدگاه روایات / سپاه قدرتمند ابلیس: زنان گمراه و خشم بی‌جا / تواضع و فروتنی، انباری از اسلحه در مقابل ابلیس و لشکریانش/ چهار عمل مؤثر در دوری از شیطان: روزه، صدقه، دوست‌داشتن برای خدا و همیاری در کار نیک و استغفار / تأکید قرآن بر عمل استغفار / صدقه‌ هنگام صبح / پناه بردن به خدا (استعاذه) از وسوسه‌های شیاطین انس و جن / نکته‌ای درباره‌ی حرزها و لزوم عمل همراه با استغفار و دوری از گناه

در ادامه جلسات قبل به بیان چند روایات در خصوص عوامل دور کردن ابلیس می‌پردازیم.

تحف العقول صفحه ۳۶۳ از امام صادق علیه السلام: لَيْسَ لِإِبْلِيسَ جُنْدٌ أَشَدَّ مِنَ اَلنِّسَاءِ وَ اَلْغَضَبِ / ابلیس را سپاهی نیرومندتر از زنان و خشم نیست.

ما خشم ممدوح هم داریم مثل خشم در برابر ابلیس. اینجا منظور خشم بی‌جهت و بیجاست. ولی زنان، منظور زنانی هستند که خود گمراه شده‌اند و حالا دیگران را گمراه می‌کنند نه همه زنان. مطلب دوم اینکه زنان فقط برای مردان گمراه کننده نیستند بلکه زنانِ بسیاری توسط زنان گمراه، گمراه می‌شوند. مانند زنان بی‌حجاب که عامل بی‌حجابی زنان دیگر می‌شوند. 

نهج البلاغه خطبه ۱۹۲ (خطبه قاصعه): اِتَّخِذُوا التَّواضُعَ مَسلَحَةً بينَكُم و بينَ عَدُوِّكُم إبليسَ و جنودِهِ ؛ فإنَّ لَهُ مِن كُلِّ اُمَّةٍ جُنودا و أعوانا، وَ رَجِلاً و فُرسانا.
فروتنى را انبارِ اسلحه ميان خود و دشمنتان، ابليس و سپاهيانش كنيد؛ زيرا او در هر امتى، لشكريان و ياران و نيروهاى پياده و سواره دارد.

یعنی باید متواضع و فروتن بود. برای متواضع بودن انسان باید خود را از همه انسان‌های دیگر (انسان‌هایی که انسانیت دارند نه دشمنان خدا و رسول(ص)) خود را پایین‌تر بداند. دوم، سلام کردن حتی به بچه‌ها. البته غیر از زنانی که نامحرم هستند. سوم، احترام گذاشتن است حتی به کوچکترها. مگر در مقام ادب که می‌خواهی شخصی را مودب به آداب کنی. 

امالی صدوق صفحه 117: پيامبر صلي الله عليه و آله: اَلا اُخْبِرُكُمْ بِشَىْ ءٍ اِنْ اَنـْتُمْ فَعَلْتُموهُ تَباعَدَ الشَّيْطانُ مِنْـكُمْ كَما تَباعَدَالْمَشْرِقُ مِنَ الْمَغْرِبِ؟ قالوا: بَلى، قالَ: اَلصَّوْمُ يُسَوِّدُ وَجْهَهُ وَ الصَّدَقَةُ تَـكْسِرُ ظَهْرَهُ وَالْحُبُّ فِى اللّه ِ وَ الْمُوازَرَةُ عَلَى الْعَمَلِ الصّالِحِ يَقْطَعانِ دابِرَهُ وَ الاِْسْتِغْفارُ يَقْطَعُ وَتينَهُ؛
آيا شما را از چيزى خبر ندهم كه اگر به آن عمل كنيد، شيطان از شما دور شود، چندان كه مشرق از مغرب دور است؟ عرض كردند: چرا. فرمودند: روزه روى شيطان را سياه مى كند، صدقه پشت او را مى شكند، دوست داشتن براى خدا و هم يارى در كارنيك، ريشه او را مى كند و استغفار شاهرگش را مى زند.

1- روزه باعث می‌شود ابلیس از ناراحتی رویش سیاه شود. روزه استراحت روده است که برای بدن و دستگاه گوارش بسیار مفید است. 2- صدقه فقط به پول دادن نیست. حتی آدرس دادن به شخصی هم صدقه است. یا به حیوانی غذا دادن که البته باید توجه کرد که دائماً غذا به حیوان دادن خوب نیست چون او را از مسیر طبیعیش خارج می‌کند. 3- دوست داشتن برای خدا یعنی از کسی خوشتان هم نمی‌آید اما چون مسلمانِ مومنِ شیعه است به خاطر رضای خدا دوستش داری. مثلاً ماشین بهتری می‌خرد یا خانه می‌خرد شما خوشحال می‌شوید و الحمدلله می‌گویی. همیاری کردن در کار نیک، وقتی به این کار ادامه می‌دهی ابلیس از تو ناامید می‌شود. 4- استغفار کردن که یکی از معانی آن توبه کردن است، شاهرگ ابلیس را می‌زند. وقتی نماز میت می‌خوانند در آخرش می‌گویند «عَفوَکَ». پیامبر(ص) فرمودند میت می‌شنود و می‌گوید کاش زنده بودم و خودم این را می‌گفتم. قرآن هم روی استغفار تاکید کرده است و می‌فرماید اگر در جامعه گروهی باشند که استغفار کنند خداوند عذاب را از روی آن امت برمی‌دارد. (انفال آیه 33)

تحف العقول صفحه ۲۹۸ از امام باقر علیه السلام: عَلَيكُم بِالصَّدَقَةِ فَبَكِّرُوا بِالصَّدَقَةِ فَإنَّها تُسَوِّدُ وَجهَ إبليسَ / بر شما باد به صدقه دادن، صبح زود صدقه بدهيد كه روى ابليس را سياه مى كند.
تا آنجا که می‌توانید در صندوق‌ها پول نیندازید مگر مجبور باشید، بلکه خودتان به فقیر بدهید.

یکی از مواردی که از موفقیت و پیروزی ابلیس جلوگیری می‌کند و نمی‌تواند ما را وسوسه کرده و فریب دهد، پناه بردن به خدای تعالی است. در هر جا و هر زمانی که باشد و این عامل بسیار موثر در دور کردن ابلیس و شیاطین است. 

در آیه ۹۷ و ۹۸ از سوره مومنون خداوند به پیامبرش دستور مستقیم می‌دهد که بگو پروردگار من (رَبِّ، ربی هست که «ی» حذف شد) از وسوسه‌های شیاطین به تو پناه می‌برم و باز بگو پروردگارا از اینکه شیاطین نزد من حاضر شوند به تو پناه می‌برم. وَقُلْ رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ وَأَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَنْ يَحْضُرُونِ.

ما هم وظیفه داریم این کار را انجام دهیم. حضور شیاطین نزد انسان‌ها می‌تواند در تمام لحظات باشد. شیاطین می‌توانند هم انس باشند و هم جن. فردی که می‌خواهد موبایل تو را بزند یا آنکه می‌آید سرت کلاه بگذارد، او شیطان انسی است. این‌ها «أَنْ يَحْضُرُونِ» هستند. «أَنْ يَحْضُرُونِ» برای هنگام مردن هم هست که در آن زمان هم شیطان انسان را وسوسه می‌کند که توبه نکند. هر روز انسان باید از شر شیطان و وسوسه‌های او به خدای تعالی پناه ببرد که این کار را استعاذه گویند.

اینکه برخی حرز می‌بندند به بازو و همراه خود دارند اما تاثیری در آن نمی‌بینند برای این است که باید عمل هم بشود و استغفار هم گفت و اراده کرده و از گناه دوری جست تا موثر واقع شود و فقط همراه داشتن آن اثری نخواهد داشت.