جلسه 26: چه عواملی باعث دور شدن انسان‌ها از ابلیس می‌شود؟ (3)

مروری بر مطالب این جلسه:

تعویذ: در پناه قرار دادن / ادامه حدیث امام صادق علیه‌السلام: پنج گروه از مردم که شیطان بر آن‌ها راهی ندارد / دعای دفع شر ابلیس و شیطان / ابلیس فقط وسوسه می‎کند نه لمس یا حلول / دو سوره با تعویذ: ناس و فلق / پیامبران همه استعاذه می‌کنند / عظمت پیامبر (ص) در قرآن کریم / پناه مطلق بودن پروردگار و لزوم پناه بردن به او تعالی در همه حالات / پناه بردن به خداوند از خلقی که بواسطه اختیار، راه انحراف می‌پیماید

در جلسات گذشته رجوع کردیم به عاملی به نام «تعویذ» یعنی در پناه قرار دادن و راجع به آن صحبت کردیم و رسیدیم به حدیثی از امام صادق (ع) که فرمودند پنج گروه از مردم هستند که شیطان هیچ چاره‌ای برای آنها ندارد که ادامه می‌دهیم:

1- هر کاری می‌خواهی انجام دهی به خدا پناه ببر. می‌توانی به فارسی هم بگویی که «پناه بر خدا» یا «خدایا در این کار به تو پناه می‌برم» و نیت هم درست باشد. لازم هم نیست برای چیزی که می‌ترسیم پناه ببریم بلکه در هر کاری، مثلا می‌خواهی به زیارت بروی بگو «اعوذ بالله من الشیطان الرجیم» یا فارسی آن را بگو.

2- تفکر در آثار خداوند متعال هم تسبیح است یا مثلاً کتابی می‌خوانی که تو را به سمت تفکر و یاد خدا می‌برد این هم تسبیح پروردگار است. بطور کل هرچیزی که شما را در یاد خداوند نگه دارد.

3- آنچه می‌پسندی برای دیگران هم بپسند. اگر اینگونه باشیم که هرچیزی که برای خودمان نمی‌پسندیم و دوست نداریم، نسبت به برادر و خواهر دینی خودمان هم انجام ندهیم، در جامعه تغییرات بسیار مثبتی خواهد داشت که متاسفانه اینگونه نیست. مثلا دوست نداری ناموست با آن پوشش بیرون بیاید و یا دیگران به آن تعرض کنند. برای دیگران هم دوست نداشته باش و تو هم به ناموس دیگران تعرض نکن.

4- کسی که در مصیبت‌ها بی‌تابی نکند. نباید انسان تا بلایی به او رسید جَزَع و فَزَع[1] کند و خدایی نکرده کفر بگوید. باید توجه کرد که عذاب الهی با بلا و مصیبت فرق می‌کند. عذاب فقط به اراده پروردگار برای معذب کردن یک قوم، گروه، کشور یا منطقه‌ای انجام می‌شود که در زمان پیامبر خاتم (ص) به علت حضور ایشان عذاب نازل نمی‌شد. مواردی مثل سیل، زلزله، حمله ملخ‌ها، بیماری‌ها و امثالهم، این‌ها همه بلا و مصیبت است و عذاب الهی نیست. در منطقه‌ای که عذاب نازل شود عهدی یا چیزی باقی نمی‌ماند. 

در میزان الحکمه روایتی از معصوم داریم به این مضمون که می‌فرماید وقتی بر شما مصیبتی می‌آید، چه صبر کنی یا صبر نکنی، بالاخره به آن دچار شده‌ای. بنابراین صبر کن تا به واسطه صبر، در پیشگاه خداوند پاداش داشته باشی‌ و خداوند برایت جبران کند.[2]

5- مورد پنجم هر کس به آنچه خداوند قسمت کرده است خرسند است و غم روزی‌اش را نمی‌خورد. باید توجه داشت که انسان باید دنبال روزی برود و تلاش کند. قرآن می‌فرماید: «وَأَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَىٰ - و اینکه برای انسان بهره‌ای جز سعی و کوشش او نیست / نجم 39». تمام پیامبران هم کار می‌کردند. اما اینکه چقدر روزی گیرش بیاید قسمتی است که از جانب خداوند مشخص می‌شود و باید به آن مقداری که به دستت می‌آید راضی باشی که این رضایت داشتن بفرمایش قرآن کریم به واسطه شکر نعمت روزیت را هم زیاد می‌کند. [3]

در کتاب مفاتیح الجنان قسمت باقیات الصالحات باب پنجم دعایی از معصوم نقل شده به نام دعای دفع شر ابلیس و شیطان که هر روز بخوانید:

اللّٰهُمَّ إِنَّ إِبْلِيسَ عَبْدٌ مِنْ عَبِيدِكَ، يَرانِي مِنْ حَيْثُ لَا أَراهُ، وَأَنْتَ تَراهُ‌مِنْ حَيْثُ لَايَراكَ، وَأَنْتَ أَقْوَىٰ عَلَىٰ أَمْرِهِ كُلِّهِ، وَهُوَ لَايَقْوَىٰ عَلَىٰ شَيْءٍ مِنْ أَمْرِكَ، اللّٰهُمَّ فَأَنَا أَسْتَعِينُ بِكَ عَلَيْهِ، يَا رَبِّ فَإِنِّي لَاطاقَةَ لِي بِهِ، وَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ لِي عَلَيْهِ إِلّا بِكَ يَا رَبِّ . اللّٰهُمَّ إِنْ أَرادَنِي فَأَرِدْهُ، وَ إِنْ كادَنِي فَكِدْهُ، وَاكْفِنِي شَرَّهُ، وَاجْعَلْ كَيْدَهُ فِي نَحْرِهِ، بِرَحْمَتِكَ يَاأَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ، وَ صَلَّى‌اللّٰهُ‌عَلَىٰ‌مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطَّاهِرِينَ. 
خدایا، ابلیس بنده‌ای از بندگان توست، می‌بیند مرا از جایی که من او را نمی‌بینم و تو می‌بینی او را، از جایی که او تو را نمی‌بیند، تو بر همه کارهایش نیرومندتری و او بر چیزی از کار تو توانایی ندارد، خدایا من از تو بر ضدّ او کمک می‌خواهم، ای پروردگارم، برای من نسبت به او طاقتی نیست، جنبش و نیرویی علیه او برایم نمی‌باشد جز به یاری تو ای پروردگارم، خدایا اگر قصد مرا کرده، قصدش کن، اگر نسبت به من بداندیشی کرده، نسبت به او بداندیشی کن، مرا از شرّش بازدار و نقشه شومش را در گلویش قرار ده (خفه‌اش کن)، به مهربانی‌ات ای مهربان‌ترین مهربانان و درود خدا بر محمّد و خاندان پاکش.

از همین دعا متوجه می‌شویم برخلاف تصور بعضی‌ها شیطان غیر از وسوسه نمی‌تواند کاری کند و روایت‌های جعلی بسیاری که متاسفانه از اهل سنت به وجود آمده که شیطان لمس می‌کند یا حلول می‌کند درست نیست.

دو سوره در قرآن کریم داریم که با تعویذ شروع می‌شود. سوره ناس و سوره فلق. هر دو مستقیماً پیامبر(ص) را مورد خطاب قرار داده است. در سوره فلق داریم:

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ - بگو: پناه می‌برم به پروردگار سپیده صبح

ای پیامبر، با آن همه مقامی که داری، خود را در پناه من قرار بده. پیامبر(ص) آنقدر عظمت دارد که در قرآن کریم خداوند به جان او سوگند یاد می‌کند.

لَعَمْرُكَ إِنَّهُمْ لَفِي سَكْرَتِهِمْ يَعْمَهُونَ – [ای پیامبر!] به جان تو سوگند، آنان در مستی خود فرو رفته و سرگردان بودند / حجر 72

پس استعاذه فقط مخصوص مردم عادی نیست بلکه برای همه پیامبران هم هست چرا که وقتی پیامبر خاتم (ص) را خطاب می‌دهد یعنی همه پیامبران هم استعاذه می‌کنند. مثلا در سوره یوسف آیه 79 از زبان حضرت یوسف (ع) می‌فرماید:

قَالَ مَعَاذَ اللَّهِ أَنْ نَأْخُذَ إِلَّا مَنْ وَجَدْنَا مَتَاعَنَا عِنْدَهُ إِنَّا إِذًا لَظَالِمُونَ 
گفت: پناه بر خدا از اینکه بازداشت کنیم مگر کسی را که متاع خود را نزد وی یافته ایم، که در این صورت ستمکار خواهیم بود.

چون پروردگار پناه مطلق است و کهف العباد[4] است لذا همه انسان‌ها در هر حالی، چه حال خوب داشته باشند چه بد، باید خود را در پناه خداوند متعال قرار دهند. حال از چه چیزی باید به خدا پناه ببرد؟ آن را در آیه دوم سوره فلق می‌فرماید:

مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ - از شرّ تمام آنچه که خداوند خلق کرده است

باید توجه داشت که خداوند چیز بد خلق نکرده است[5]. در حقیقت آنچه خلق شده به جای اینکه مسیر درست را برود، بواسطه اینکه اختیار دارد، مسیر بد و انحراف را رفته و تبدیل به موجود شری شده است که هم برای خود شر است و هم برای دیگران. لذا می‌فرماید از بدی‌های آن خلقی که شر دارد، نه همه خلایق، به من پناه ببر. بواسطه اختیاری که دارند می‌توانند هم خیر برسانند و هم شر. مثلاً انسان‌هایی مثل ترامپ و نتانیاهو که از کشتن انسان لذت می‌برند فقط شر می‌رسانند. 

--------------------------------------------------------------

[1] فریاد و زاری کردن . بیتابی و فغان کردن

[2] امام باقر عليه السلام : كسى كه در هنگام مصيبت شكيبايى كند و اِنا للّه و اِنّا اِلَيه راجعُون بر زبان آورد و خدا را حمد و سپاس گويد ، بى گمان به آنچه خدا كرده رضايت داده است و اجرش با خداست و هركه چنين نكند ، بازهم قضاى الهى بر او جارى شود ، در حالى كه نكوهيده باشد و خداوند اجرش را از بين ببرد. میزان الحکمه جلد 6 صفحه 162 حدیث 10272

[3] وَإِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكُمْ لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ ۖ وَلَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِي لَشَدِيدٌ - و [نیز یاد کنید] هنگامی را که پروردگارتان اعلام کرد که اگر سپاس گزاری کنید، قطعاً [نعمتِ] خود را بر شما می افزایم، و اگر ناسپاسی کنید، بی تردید عذابم سخت است. ابراهیم 7

[4] پناهگاه و مأمن بندگان. کَهْف در عربی یعنی: غار، پناهگاه، جای امنی که انسان برای در امان ماندن به آن پناه می‌برد.

[5] الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ ۖ وَبَدَأَ خَلْقَ الْإِنْسَانِ مِنْ طِينٍ / او همان کسی است که هر چه را آفرید نیکو آفرید؛ و آفرینش انسان را از گِل آغاز کرد؛ - سجده 7