امام صادق(ع): اينك در حركت خورشيد در برجهاى دوازدهگانه براى گردش سال و تدابير نهفته در آن بينديش. اين گشتن خورشيد باعث پديدار شدن فصول زمستان، تابستان، بهار و پاييز مىگردد. با اين گردش خورشيد، غلات و ميوهها مىرسند [و مصرف مىشوند] و به پايان خود مىرسند و بايد از نو، رشد و نمو كنند. نمىنگرى كه يك سال به قدر حركت و سير خورشيد از حَمَل (فروردین) تا حَمَل است؟ و از هنگام آفرينش جهان هستى تاكنون همين سال و ماه و... وسيله سنجش زمان است و مردم با آن، عمر و گذشت زمان، وقت پرداخت و دريافت ديون و ديگر اجازات و معاملات و امور ديگر را تنظيم و حساب مىكنند و با حركت دورانى خورشيد سال كامل مىشود و محاسبه زمان درست مىگردد. (شگفتیهاى آفرينش (ترجمه نجفعلی میرزایی بر توحيد مفضل)، ص۱۲۰، با اندکی تصرف)
مقالات شنبه 13 دی
امام صادق(ع): سپس درباره بالا آمدن و پایین رفتن خورشید (تغییر زاویه تابش) برای پدید آمدن این فصول چهارگانه و تدبیر و مصلحتی که در آن نهفته است، بیندیش:
در زمستان حرارت (و انرژی) به درون درختان و گیاهان باز میگردد تا مواد لازم برای میوهها در دل آنها ساخته شود؛ هوا متراکم شده و ابر و باران پدید میآید و بدن جانوران، سخت و نیرومند میگردد.
در بهار آن موادِ ذخیرهشده در زمستان، به حرکت درمیآیند و خود را نشان میدهند؛ در نتیجه گیاهان سر از خاک برمیآورند، درختان شکوفه میدهند و غریزه حیوانات برای جفتگیری برانگیخته میشود.
در تابستان هوا گرم و سوزان میشود؛ در نتیجه میوهها میرسند، فضولات و مواد زائد بدن (از طریق عرق کردن) تحلیل میرود و سطح زمین خشک و آمادهی ساختوساز و فعالیتهای انسانی میگردد.
در پاییز هوا صاف و باطراوت میشود، بیماریها از میان میروند و بدنها به سلامت و اعتدال میرسند؛ شبها بلند میشوند تا بهواسطهی طولانی بودنشان، بخشی از کارها (یا استراحت بیشتر) در آنها ممکن شود و هوا دلپذیر میگردد.
در این تغییرات، مصالح دیگری نیز وجود دارد که اگر بخواهم همه را به دقت بررسی کنم، سخن به درازا میکشد. (توحید مفضل، ص۱۲۹)
مقالات شنبه 6 دی 1404